Khi nào doanh nghiệp cần hiệu chuẩn thiết bị đo lường? Những thời điểm không nên bỏ qua

Trong sản xuất và kiểm soát chất lượng, kết quả đo lường là cơ sở để doanh nghiệp đánh giá sản phẩm, kiểm soát quy trình và đưa ra các quyết định kỹ thuật. Từ kiểm tra kích thước, lực, nhiệt độ, độ ẩm, áp suất đến các phép đo điện, cơ lý hay độ chính xác của sản phẩm, mỗi con số thu được từ thiết bị đo đều có thể tác động trực tiếp đến quyết định “đạt” hay “không đạt”. Tuy nhiên, một thiết bị đo không phải lúc nào cũng duy trì được đặc tính đo lường như ban đầu. Trong quá trình sử dụng, thiết bị có thể xuất hiện độ trôi (drift), hao mòn linh kiện, tác động của môi trường, rung động, va đập hoặc những thay đổi trong điều kiện vận hành. Khi sai lệch này không được phát hiện, doanh nghiệp có thể đang đưa ra những quyết định dựa trên dữ liệu đo không còn đủ độ tin cậy.

Đây là lý do hiệu chuẩn thiết bị đo lường đóng vai trò quan trọng trong hệ thống quản lý đo lường của doanh nghiệp. Hiệu chuẩn không đơn thuần là việc “kiểm tra xem máy có còn chạy hay không”, mà là quá trình xác định mối quan hệ giữa kết quả đo của thiết bị và giá trị của chuẩn đo lường trong những điều kiện xác định, qua đó giúp đánh giá sai số và đặc tính đo lường của thiết bị.

Vậy khi nào doanh nghiệp cần hiệu chuẩn thiết bị? Có phải chỉ khi thiết bị bị hỏng hoặc đến hạn trên tem hiệu chuẩn? Trên thực tế, doanh nghiệp cần xem xét nhiều yếu tố hơn.

1. Hiệu chuẩn thiết bị đo lường là gì?

Theo Luật Đo lường, hiệu chuẩn là hoạt động xác định, thiết lập mối quan hệ giữa giá trị đo của chuẩn đo lường, phương tiện đo với giá trị đo của đại lượng cần đo. Về bản chất kỹ thuật, hiệu chuẩn là quá trình so sánh thiết bị đo với chuẩn tham chiếu phù hợp để xác định sai số và các đặc tính đo lường liên quan.

Có thể hiểu đơn giản hơn: Hiệu chuẩn giúp doanh nghiệp biết thiết bị đang đo lệch bao nhiêu so với chuẩn tham chiếu và kết quả đo đó có phù hợp với mục đích sử dụng hay không.

Điểm quan trọng là hiệu chuẩn không chỉ trả lời câu hỏi “thiết bị có chính xác không?”. Kết quả hiệu chuẩn còn cung cấp cơ sở để doanh nghiệp đánh giá:

• Thiết bị đang có mức sai lệch như thế nào;
• Sai lệch có nằm trong giới hạn chấp nhận của yêu cầu đo hay không;
• Thiết bị có tiếp tục phù hợp với mục đích sử dụng hay không;
• Có cần điều chỉnh, sửa chữa hoặc thay thế thiết bị hay không;
• Khi nào nên thực hiện lần hiệu chuẩn tiếp theo.

Do đó, hiệu chuẩn cần được nhìn nhận như một hoạt động quản lý rủi ro đo lường, thay vì chỉ là một thủ tục được thực hiện theo lịch.

Kĩ sư Techno đang thực hiện dịch vụ hiệu chuẩn tại nhà máy khách hàng 

👉 Liên hệ Techno 0911.559.559 để được tư vấn giải pháp hiệu chuẩn phù hợp với từng loại thiết bị và nhu cầu thực tế. 

2. Khi nào doanh nghiệp cần hiệu chuẩn thiết bị? 

Không có một chu kỳ hiệu chuẩn duy nhất áp dụng cho tất cả các loại thiết bị. Thời điểm hiệu chuẩn phụ thuộc vào đặc tính của thiết bị, mức độ chính xác yêu cầu, tần suất sử dụng, điều kiện môi trường, lịch sử sai lệch và mức độ ảnh hưởng của phép đo đến chất lượng sản phẩm.

Theo ISOCERT, khuyến cáo của nhà sản xuất có thể là cơ sở ban đầu để xác định khoảng thời gian hiệu chuẩn, nhưng chu kỳ này có thể cần được rút ngắn nếu thiết bị được sử dụng trong các ứng dụng quan trọng hoặc chịu tác động của các yêu cầu chất lượng đặc thù. Doanh nghiệp nên xem xét hiệu chuẩn trong các trường hợp sau:

2.1. Khi đến thời hạn hiệu chuẩn theo kế hoạch

Đây là trường hợp phổ biến nhất.

Doanh nghiệp nên xây dựng kế hoạch quản lý và hiệu chuẩn thiết bị đo lường, trong đó theo dõi ngày hiệu chuẩn gần nhất, thời điểm dự kiến hiệu chuẩn tiếp theo, tình trạng thiết bị và lịch sử kết quả hiệu chuẩn.

Chu kỳ này có thể được xác định dựa trên:

• Khuyến cáo của nhà sản xuất
• Yêu cầu của tiêu chuẩn hoặc quy trình nội bộ
• Tần suất sử dụng
• Điều kiện môi trường
• Mức độ chính xác yêu cầu
• Lịch sử sai lệch của thiết bị
• Mức độ ảnh hưởng của thiết bị đến chất lượng sản phẩm

Không nên hiểu rằng cứ đến một khoảng thời gian cố định thì mọi thiết bị đều phải hiệu chuẩn giống nhau. Chu kỳ hiệu chuẩn nên được xây dựng dựa trên rủi ro và dữ liệu thực tế của từng thiết bị.

Hiệu chuẩn là một trong những bước quan trọng để đảm bảo thiết bị vận hành ổn định 

2.2. Khi thiết bị có dấu hiệu đo sai hoặc kết quả bất thường

Một trong những dấu hiệu quan trọng nhất cho thấy thiết bị cần được kiểm tra lại là kết quả đo có sự bất thường hoặc không ổn định.

Ví dụ:

• Cùng một mẫu nhưng kết quả đo giữa các lần đo có sự chênh lệch lớn
• Kết quả khác biệt đáng kể so với thiết bị tham chiếu
• Giá trị đo có xu hướng trôi theo thời gian
• Kết quả đo không phù hợp với thực tế của sản phẩm
• Thiết bị xuất hiện dấu hiệu hoạt động không ổn định

Trong trường hợp này, doanh nghiệp không nên tiếp tục sử dụng thiết bị chỉ vì “chưa đến hạn hiệu chuẩn”.

Nếu một thiết bị đang có dấu hiệu bất thường, việc kiểm tra và đánh giá lại sớm có thể giúp doanh nghiệp phát hiện sai lệch trước khi nó ảnh hưởng đến nhiều sản phẩm hoặc công đoạn sản xuất.

2.3. Sau khi thiết bị được sửa chữa hoặc bảo trì

Các thiết bị đo có thể bị ảnh hưởng bởi những tác động vật lý mà mắt thường không dễ nhận biết. Một thiết bị từng: bị rơi, bị va đập mạnh; chịu rung động bất thường; bị quá tải; bị tác động bởi nhiệt độ hoặc độ ẩm vượt giới hạn; gặp sự cố về nguồn điện có thể bị thay đổi đặc tính đo lường.

Vì vậy, sau những sự cố như trên, doanh nghiệp nên kiểm tra tình trạng thiết bị và xem xét hiệu chuẩn lại trước khi đưa vào các phép đo quan trọng. Đặc biệt với các thiết bị có yêu cầu độ chính xác cao, việc tiếp tục sử dụng mà không đánh giá lại có thể tạo ra rủi ro lớn hơn nhiều so với chi phí kiểm tra và hiệu chuẩn.

2.4. Sau khi thiết bị được sửa chữa hoặc bảo trì 

Bảo trì và sửa chữa giúp kéo dài tuổi thọ thiết bị nhưng đồng thời cũng có thể làm thay đổi đặc tính đo lường của thiết bị. Việc thay thế linh kiện, cảm biến, bộ phận cơ khí hoặc can thiệp vào hệ thống điện tử có thể ảnh hưởng đến kết quả đo.

Vì vậy, với những hoạt động sửa chữa có khả năng tác động đến chức năng đo, doanh nghiệp nên đánh giá và hiệu chuẩn lại thiết bị trước khi đưa vào sử dụng chính thức. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các thiết bị đang được sử dụng trong những công đoạn có yêu cầu kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.

2.5. Khi thiết bị được di chuyển hoặc lắp đặt tại vị trí mới

Một số thiết bị đo có độ nhạy cao với điều kiện lắp đặt, rung động, nhiệt độ, độ ẩm hoặc nguồn điện.  Do đó, khi thiết bị được di chuyển từ phòng lab sang nhà máy, từ dây chuyền này sang dây chuyền khác hoặc được lắp đặt tại một vị trí mới, doanh nghiệp nên đánh giá lại điều kiện vận hành và khả năng ảnh hưởng đến kết quả đo.

Trong trường hợp cần thiết, hiệu chuẩn lại sau khi di chuyển sẽ giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở xác nhận thiết bị vẫn đáp ứng yêu cầu sử dụng.

2.6. Khi doanh nghiệp thay đổi yêu cầu kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn áp dụng 

Một thiết bị có thể phù hợp với yêu cầu đo trước đây nhưng chưa chắc phù hợp với yêu cầu mới.

Ví dụ, doanh nghiệp thay đổi: dung sai sản phẩm, phạm vi đo, độ chính xác yêu cầu, phương pháp kiểm tra, tiêu chuẩn sản phẩm, quy trình kiểm soát chất lượng.

Khi yêu cầu đo thay đổi, doanh nghiệp cần đánh giá lại khả năng đáp ứng của thiết bị đo. Đây là điểm thường bị bỏ qua: thiết bị không nhất thiết phải “hỏng” mới trở thành thiết bị không phù hợp. Một thiết bị vẫn hoạt động bình thường nhưng có thể không còn đáp ứng mức độ chính xác cần thiết cho yêu cầu mới.

👉 Doanh nghiệp đang tìm kiếm giải pháp hiệu chuẩn trong kiểm tra chất lượng? Liên hệ Techno qua Hotline 0911.559.559 để được tư vấn thiết bị và giải pháp đo lường phù hợp. 

3. Vì sao không nên chờ thiết bị “có vấn đề” mới hiệu chuẩn? 

Một quan niệm khá phổ biến là chỉ cần hiệu chuẩn khi thiết bị hỏng, cho kết quả sai rõ ràng hoặc khi tem hiệu chuẩn hết hạn. Tuy nhiên, sai lệch đo lường không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng một lỗi rõ ràng.

Thiết bị vẫn có thể bật, hiển thị số và thực hiện phép đo bình thường nhưng giá trị đo đã bắt đầu dịch chuyển khỏi trạng thái ban đầu. Đây chính là lý do việc quản lý thiết bị đo cần dựa trên lịch sử sử dụng và dữ liệu hiệu chuẩn, thay vì chỉ quan sát tình trạng vận hành bên ngoài. ISOCERT cũng chỉ ra rằng thiết bị có thể thay đổi đặc tính theo thời gian và chu kỳ hiệu chuẩn cần được xác định phù hợp với điều kiện sử dụng cũng như mức độ quan trọng của ứng dụng. 

Kiểm tra tình trạng thiết bị là bước quan trọng giúp phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường có thể ảnh hưởng đến kết quả đo. 

4. Hiệu chuẩn đúng thời điểm mang lại lợi ích gì? 

Hiệu chuẩn không chỉ giúp doanh nghiệp xác định sai lệch của thiết bị mà còn tạo ra giá trị trực tiếp đối với hoạt động sản xuất và quản lý chất lượng.

• Đảm bảo độ tin cậy của dữ liệu đo: Khi thiết bị được so sánh với chuẩn tham chiếu phù hợp, doanh nghiệp có thêm cơ sở để đánh giá mức độ tin cậy của kết quả đo.
• Hạn chế rủi ro sản phẩm không phù hợp: Dữ liệu đo không chính xác có thể dẫn đến quyết định sai về chất lượng. Kiểm soát thiết bị đo giúp giảm nguy cơ này ngay từ nguồn dữ liệu.
• Giảm chi phí phát sinh: Phát hiện sai lệch sớm có thể giúp doanh nghiệp hạn chế việc sản xuất hàng loạt dựa trên kết quả đo không chính xác, qua đó giảm nguy cơ phế phẩm, tái sản xuất hoặc kiểm tra lại.
• Duy trì khả năng truy xuất đo lường: Một quy trình hiệu chuẩn được thực hiện với chuẩn phù hợp giúp doanh nghiệp có cơ sở truy xuất kết quả đo theo chuỗi chuẩn đo lường.
• Chủ động quản lý vòng đời thiết bị: Thông qua lịch sử hiệu chuẩn, doanh nghiệp có thể nhận biết xu hướng sai lệch của thiết bị và đưa ra quyết định về bảo trì, sửa chữa, điều chỉnh hoặc thay thế.

5. Kết luận

Trong một dây chuyền sản xuất, thiết bị đo có thể chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng thể hệ thống, nhưng kết quả mà thiết bị tạo ra có thể ảnh hưởng đến cả một quyết định chất lượng. Một sản phẩm được xác định là đạt hay không đạt, một quy trình được đánh giá là ổn định hay bất thường, hay một thông số kỹ thuật có nằm trong giới hạn cho phép hay không  tất cả đều có thể bắt đầu từ một phép đo.

Vì vậy, quản lý thiết bị đo không nên dừng lại ở việc “thiết bị vẫn hoạt động”. Điều quan trọng hơn là phải xác định thiết bị có còn phù hợp với mục đích sử dụng và yêu cầu đo lường hiện tại hay không. Hiệu chuẩn đúng thời điểm giúp doanh nghiệp chủ động nhận diện sai lệch, nâng cao độ tin cậy của dữ liệu, giảm rủi ro trong kiểm soát chất lượng và xây dựng một hệ thống đo lường có cơ sở kỹ thuật rõ ràng.

Đối với doanh nghiệp, lựa chọn đơn vị hiệu chuẩn không chỉ là lựa chọn một nhà cung cấp dịch vụ, mà còn là lựa chọn một đối tác có khả năng hiểu thiết bị, hiểu yêu cầu đo và hiểu môi trường ứng dụng thực tế. Techno Vietnam Industries cung cấp dịch vụ hiệu chuẩn thiết bị, nhằm hỗ trợ khách hàng kiểm tra và đánh giá sai lệch của thiết bị đo lường thông qua việc so sánh với các chuẩn tham chiếu phù hợp.

Techno Vietnam Industries tự hào là Nhà cung cấp đa dạng giải pháp Đo lường – Kiểm tra – Phân tích đáp ứng nhu cầu sản xuất và kỹ thuật của doanh nghiệp hiện đại.

Bên cạnh dịch vụ hiệu chuẩn, Techno có kinh nghiệm trong lĩnh vực Đo lường – Kiểm tra – Phân tích, với hệ sinh thái sản phẩm, giải pháp kỹ thuật và dịch vụ hậu mãi phục vụ nhiều nhu cầu sản xuất và kiểm soát chất lượng. Với đội ngũ kỹ sư có kinh nghiệm thực tế cùng định hướng lấy nhu cầu của khách hàng làm trọng tâm, Techno luôn hướng đến việc đưa ra giải pháp phù hợp với yêu cầu kỹ thuật và điều kiện vận hành thực tế.

☎ Doanh nghiệp đang cần hiệu chuẩn thiết bị đo lường? Liên hệ Techno 0911 559 559 để được tư vấn chi tiết. 

Thông tin liên hệ:

• VP Hà Nội: Tầng 5, Số 84 Phố Duy Tân, Phường Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội, Việt Nam
• VP HCM: 62 Đường Số 1, Khu Phố 3, Phường An Lạc, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
• Hotline tư vấn: 0911.559.559
• Email: Sales@technovietnam.com